Laat u medewerkers of ingehuurde professionals werken in een besloten ruimte? Dan moet u vooraf weten welke risico's er zijn en welke maatregelen nodig zijn om veilig te kunnen werken.
Een belangrijk deel van de regels staat in artikel 3.5g van het Arbobesluit. Is er een kans op verstikking, bedwelming, vergiftiging, brand of explosie? Dan moet eerst worden onderzocht of de ruimte veilig kan worden betreden. Is er wel gevaar, dan moeten maatregelen worden getroffen voordat iemand naar binnen gaat.
Kan het gevaar niet voldoende worden weggenomen, maar moeten de werkzaamheden toch doorgaan? Dan stelt de wet aanvullende eisen aan toezicht en hulpverlening.
In dit artikel leest u welke wetgeving belangrijk is, welke documenten en veiligheidsmaatregelen u nodig kunt hebben en wanneer toezicht door een mangatwacht nodig is. Wilt u eerst weten wanneer een werkplek als besloten ruimte wordt gezien? Lees dan het artikel over wat een besloten ruimte is.
Er bestaat in Nederland geen aparte wet voor besloten ruimtes. De belangrijkste regels volgen uit de Arbowet en het Arbobesluit. Daarnaast kan het Burgerlijk Wetboek een rol spelen wanneer tijdens het werk schade ontstaat.
De Arbowet legt de algemene verantwoordelijkheid voor veilig en gezond werken bij de werkgever.
Artikel 3 verplicht werkgevers om risico's zo veel mogelijk te voorkomen en bij voorkeur bij de bron aan te pakken.
Artikel 5 verplicht iedere werkgever om een risico-inventarisatie en evaluatie (RI&E) op te stellen. Werkzaamheden in besloten ruimtes en de bijbehorende risico's moeten daarin worden meegenomen.
Artikel 8 gaat over voorlichting en instructie. Medewerkers moeten weten welke gevaren aanwezig zijn, welke maatregelen gelden en hoe zij veilig moeten werken.
Het Arbobesluit werkt deze verplichtingen verder uit.
Voor werkzaamheden in besloten ruimtes is artikel 3.5g van het Arbobesluit belangrijk. Hierin staan regels voor plaatsen en ruimten waar gevaar kan bestaan voor verstikking, bedwelming, vergiftiging, brand of explosie.
Bij bepaalde bouwprojecten geldt daarnaast artikel 2.28. Dit artikel bepaalt wanneer voor het bouwproces een Veiligheids- en gezondheidsplan nodig is.
Ook de zorgplicht van de werkgever speelt een rol.
Artikel 7:658 van het Burgerlijk Wetboek verplicht werkgevers om maatregelen te nemen en aanwijzingen te geven die redelijkerwijs nodig zijn om te voorkomen dat werknemers tijdens hun werk schade oplopen.
Die zorgplicht kan onder bepaalde omstandigheden ook gelden voor mensen zonder arbeidsovereenkomst die werkzaamheden binnen het bedrijf uitvoeren. Of dat bijvoorbeeld bij een zzp'er of ingehuurde professional het geval is, hangt af van de concrete werksituatie.
Wetgeving | Artikel | Wat het regelt |
Arbowet | Artikel 3 | Veilig en gezond werken en risico's voorkomen |
Arbowet | Artikel 5 | Verplichte RI&E |
Arbowet | Artikel 8 | Voorlichting en instructie |
Arbobesluit | Artikel 2.28 | V&G plan bij bepaalde bouwprojecten |
Arbobesluit | Artikel 3.5g | Gevaarlijke atmosfeer, maatregelen, observatie en hulp |
Burgerlijk Wetboek | Artikel 7:658 | Zorgplicht en mogelijke aansprakelijkheid werkgever |
Ondernemersplein geeft daarnaast een praktisch overzicht van de maatregelen voor veilig werken in besloten ruimtes.
Artikel 3.5g is het belangrijkste artikel voor situaties waarin de atmosfeer in een ruimte gevaarlijk kan zijn.
De regels zijn stapsgewijs opgebouwd.
Kan worden vermoed dat er gevaar bestaat voor verstikking, bedwelming, vergiftiging, brand of explosie? Dan moet uit onderzoek blijken of dat gevaar daadwerkelijk aanwezig is.
U kunt dus niet alleen afgaan op hoe een ruimte eruitziet. Een lege tank, rioolput of silo kan van buiten veilig lijken, terwijl de lucht binnen dat niet is.
Blijkt uit het onderzoek dat de atmosfeer niet veilig is? Dan moeten doeltreffende maatregelen worden getroffen zodat werknemers zonder dat gevaar in de ruimte kunnen werken.
Welke maatregelen nodig zijn, hangt af van de werkzaamheden en de situatie op locatie.
Artikel 3.5g noemt een aantal situaties waarin in ieder geval sprake is van gevaar:
minder dan 18 volumeprocent zuurstof betekent verstikkingsgevaar
meer dan 21 volumeprocent zuurstof betekent gevaar voor brand of explosie
een concentratie brandbare gassen of dampen boven 10 procent van de onderste explosiegrens betekent gevaar voor brand of explosie
gevaarlijke stoffen boven de geldende grenswaarden betekenen gevaar voor bedwelming of vergiftiging
Meer over deze risico's leest u in het artikel over wat een besloten ruimte is.
Soms is het niet mogelijk om het gevaar volledig weg te nemen, terwijl het toch noodzakelijk is dat iemand de ruimte betreedt.
In dat geval schrijft artikel 3.5g voor dat de werknemer permanent wordt geobserveerd. Daarnaast moeten maatregelen zijn getroffen om de werknemer tegen het gevaar te beschermen en bij direct gevaar onmiddellijk hulp te kunnen bieden.
Dat is één van de situaties waarin toezicht van buitenaf een belangrijke rol speelt.
Veilig werken begint niet bij het mangat. Al vóór de werkzaamheden moet duidelijk zijn welke risico's er zijn, welke maatregelen worden genomen en wat er gebeurt als de situatie verandert.
Daarvoor worden verschillende documenten gebruikt.
Iedere werkgever is op grond van artikel 5 van de Arbowet verplicht om een risico-inventarisatie en evaluatie op te stellen.
Werken uw medewerkers in besloten ruimtes? Dan moeten de risico's van die werkzaamheden hierin worden meegenomen.
Veranderen de werkzaamheden of ontstaan nieuwe risico's? Dan moet ook worden bekeken of de RI&E nog actueel is.
Bij een specifieke, risicovolle of afwijkende klus kan aanvullend een Taak Risico Analyse worden opgesteld.
Daarin wordt de klus stap voor stap bekeken. Wat gaat er gebeuren? Welke gevaren kunnen daarbij ontstaan? En welke maatregelen zijn nodig?
Ook de inzet van een mangatwacht kan hierin als maatregel worden opgenomen.
Een TRA is niet als afzonderlijk document verplicht gesteld in de Arbowet. De noodzaak kan wel volgen uit de risico's van het werk, interne veiligheidsprocedures, een werkvergunning of bijvoorbeeld VCA eisen.
Bij bepaalde bouwprojecten is op grond van artikel 2.28 van het Arbobesluit een Veiligheids- en gezondheidsplan verplicht.
Dat geldt onder andere wanneer het bouwwerk bijzondere veiligheids- en gezondheidsrisico's met zich meebrengt of wanneer voor het project een melding verplicht is.
Het V&G plan brengt de specifieke gevaren van het bouwproject en de bijbehorende maatregelen in kaart.
Voor werkzaamheden in besloten ruimten wordt gewerkt met een werkvergunning. Hierin staan de concrete afspraken voor de klus, zoals de werkzaamheden, risico's, veiligheidsmaatregelen en verantwoordelijke personen.
Ondernemersplein noemt een geldige werkvergunning expliciet als onderdeel van veilig werken in besloten ruimtes.
Verandert de situatie, wordt het werk onderbroken of neemt een andere ploeg de werkzaamheden over? Dan moet opnieuw worden gecontroleerd of de gemaakte afspraken nog kloppen.
Artikel 15 van de Arbowet verplicht werkgevers om bedrijfshulpverlening te organiseren en hiervoor één of meer bhv'ers aan te wijzen.
Een apart schriftelijk BHV plan is niet wettelijk verplicht. Bij risicovolle werkzaamheden in een besloten ruimte is het wel belangrijk dat vooraf duidelijk is hoe hulp wordt verleend wanneer iemand niet meer zelfstandig naar buiten kan komen.
Denk daarom vóór aanvang na over vragen als: wie slaat alarm, hoe wordt contact gehouden met de medewerker binnen en hoe kan iemand bij een noodsituatie veilig uit de ruimte worden gehaald?
Een reddingsprocedure bedenken wanneer het incident al heeft plaatsgevonden, is te laat.
Document of maatregel | Basis | Wanneer relevant |
RI&E | Arbowet artikel 5 | Verplicht voor iedere werkgever |
TRA | Aanvulling op de RI&E en veiligheidsprocedure | Bij specifieke of risicovolle werkzaamheden |
V&G plan | Arbobesluit artikel 2.28 | Bij bouwprojecten waarop dit artikel van toepassing is |
Werkvergunning | Veiligheidsprocedure bij besloten ruimtes | Voorafgaand aan de werkzaamheden |
BHV en noodprocedure | Arbowet artikel 15 | Hulpverlening moet vooraf goed zijn geregeld |
De wet gebruikt niet letterlijk de functienaam mangatwacht.
Artikel 3.5g lid 4 schrijft wel voor dat een werknemer permanent wordt geobserveerd wanneer de aanwezige atmosferische gevaren niet met de normale maatregelen kunnen worden weggenomen en het toch noodzakelijk is om de ruimte te betreden. Ook moet bij direct gevaar onmiddellijk hulp kunnen worden geboden.
In de praktijk wordt het toezicht bij werkzaamheden in besloten ruimtes vaak uitgevoerd door een mangatwacht. Ook Ondernemersplein noemt het zorgen voor een buitenwacht of mangatwacht als veiligheidsmaatregel bij werken in besloten ruimtes.
Een mangatwacht blijft buiten de ruimte en houdt toezicht zolang er binnen wordt gewerkt. Hij bewaakt de toegang, houdt contact met de medewerkers binnen en grijpt volgens de afgesproken procedure in wanneer de situatie verandert. Meer over deze functie leest u in het artikel over wat een mangatwacht is en doet.
Als werkgever heeft u een vergaande zorgplicht voor een veilige werkomgeving.
Artikel 7:658 van het Burgerlijk Wetboek verplicht werkgevers om de werkplek en werkzaamheden zo in te richten en maatregelen en instructies te geven die redelijkerwijs nodig zijn om schade tijdens het werk te voorkomen.
Raakt een werknemer tijdens zijn werkzaamheden gewond, dan kan de werkgever aansprakelijk zijn. De werkgever kan zich onder andere verweren door aan te tonen dat hij aan zijn zorgplicht heeft voldaan.
Bij werkzaamheden in een besloten ruimte betekent dit in de praktijk dat u bijvoorbeeld moet kunnen laten zien dat:
de risico's vooraf in kaart zijn gebracht
medewerkers duidelijke instructies hebben gekregen
de benodigde veiligheidsmaatregelen daadwerkelijk zijn getroffen
de atmosfeer is gecontroleerd wanneer gevaar kan worden vermoed
het benodigde toezicht is geregeld
duidelijk is hoe bij een noodsituatie hulp wordt verleend
Ook de Nederlandse Arbeidsinspectie kan optreden wanneer niet volgens de arbeidsomstandighedenwetgeving wordt gewerkt. Afhankelijk van de overtreding kan de inspectie bijvoorbeeld werkzaamheden stilleggen of een boete opleggen.
Blijkt uit uw RI&E, TRA, werkvergunning of veiligheidsprocedure dat toezicht door een mangatwacht nodig is?
De Groot Brandwachten levert Rijksgediplomeerde professionals voor toezicht bij werkzaamheden in besloten ruimtes. Onze mangatwachten bewaken de toegang, houden toezicht op de werkzaamheden en weten wat er moet gebeuren wanneer de situatie verandert.
We zijn 24/7 bereikbaar en kunnen bij spoed binnen twee uur op locatie zijn, door heel Nederland.
Wilt u weten welke inzet bij uw werkzaamheden past? Neem gerust contact met ons op via 078 645 2257 of neem contact op via het contactformulier.
