Veilig werken in een besloten ruimte begint ruim voordat iemand naar binnen gaat. U moet vooraf weten welke risico's er zijn, welke maatregelen nodig zijn en wat er moet gebeuren als de situatie tijdens het werk verandert.
Ook tijdens en na de werkzaamheden blijft controle belangrijk. De luchtkwaliteit in een tank, silo of put kan bijvoorbeeld veranderen zonder dat u dat direct ziet of ruikt.
In dit artikel leest u stap voor stap welke maatregelen belangrijk zijn vóór, tijdens en na het werken in een besloten ruimte. Wilt u eerst weten welke gevaren er spelen of wat de wet hierover zegt? Lees dan wat een besloten ruimte is of het artikel over wetgeving bij werken in een besloten ruimte.
Een goede voorbereiding bepaalt voor een groot deel of de werkzaamheden veilig kunnen worden uitgevoerd. Voordat iemand naar binnen gaat, moet daarom duidelijk zijn wat er gaat gebeuren en welke risico's daarbij horen.
Begin met de RI&E en bekijk welke aanvullende afspraken voor de specifieke werkzaamheden nodig zijn.
Bij risicovolle of afwijkende werkzaamheden kan daarnaast een Taak Risico Analyse worden opgesteld. Hierin wordt de taak stap voor stap bekeken en worden de risico's en maatregelen vastgelegd.
Ook moet vooraf duidelijk zijn hoe wordt gehandeld bij een noodsituatie. Wie slaat alarm? Hoe wordt iemand uit de ruimte gehaald? En welke mensen en middelen moeten daarvoor beschikbaar zijn?
Bekijk de ruimte voordat iemand naar binnen gaat. Is de toegang goed bereikbaar? Zijn er lekkages of verontreinigingen zichtbaar? Kunnen leidingen vloeistoffen of gassen aanvoeren? En zijn machines of bewegende delen veiliggesteld?
Leidingen die gevaar kunnen opleveren moeten worden afgesloten en installaties moeten zo nodig worden uitgeschakeld en beveiligd tegen onverwacht inschakelen.
Bestaat er een kans op zuurstoftekort, giftige stoffen, brandbare gassen of explosieve dampen? Dan moet de atmosfeer vóór het betreden worden gecontroleerd.
Laat de meting uitvoeren door iemand die daarvoor deskundig is en gebruik geschikte meetapparatuur. Er wordt onder andere gekeken naar het zuurstofgehalte en naar stoffen die op basis van de werkzaamheden of de inhoud van de ruimte aanwezig kunnen zijn.
Is de atmosfeer niet veilig? Dan gaat niemand naar binnen voordat de juiste maatregelen zijn getroffen.
Meer over de grenswaarden leest u in het artikel over wat een besloten ruimte is.
Een TRA en werkvergunning worden vooraf opgesteld, maar de situatie op locatie kan ondertussen veranderen.
Daarom wordt vlak voor aanvang vaak een Laatste Minuut Risico Analyse (LMRA) uitgevoerd. Klopt de situatie nog met wat vooraf is afgesproken? Zijn alle maatregelen getroffen? En zijn er geen nieuwe risico's ontstaan?
Is de situatie veranderd, begin dan niet zomaar met werken. Beoordeel eerst opnieuw wat nodig is en pas de afspraken waar nodig aan.
Houd de toegang en de omgeving van de besloten ruimte vrij. Plaats waar nodig afzettingen en een waarschuwingsbord, zodat voor iedereen duidelijk is dat er werkzaamheden plaatsvinden.
Ondernemersplein noemt het vrijhouden van de toegangswegen en het plaatsen van een waarschuwingsbord als maatregelen voor veilig werken in besloten ruimtes.
Zorg dat bekend is wie zich in de ruimte bevindt. Bij veel werkzaamheden wordt dit bijgehouden via de werkvergunning of toegangsregistratie.
Zo weet de toezichthouder tijdens het werk wie binnen is en kan bij een noodsituatie direct worden gecontroleerd of iedereen de ruimte heeft verlaten.
Ook nadat het werk veilig is gestart, kan de situatie veranderen. Daarom blijft toezicht tijdens de werkzaamheden belangrijk.
Bij werkzaamheden in besloten ruimtes wordt een buitenwacht of mangatwacht ingezet wanneer de risico's en veiligheidsafspraken dit vereisen.
De mangatwacht blijft buiten de ruimte, bewaakt de toegang en houdt contact met de medewerkers binnen. Verandert de situatie of ontstaat er gevaar? Dan kan hij direct alarm slaan en de afgesproken noodprocedure in werking zetten.
Meer over zijn taken leest u in het artikel over wat een mangatwacht is en doet.
Een veilige meting vóór aanvang betekent niet automatisch dat de lucht tijdens de hele klus veilig blijft.
Bij werkzaamheden kunnen bijvoorbeeld dampen, gassen of zuurstoftekort ontstaan. Bestaat de kans dat de atmosfeer tijdens het werk verandert? Dan moet tijdens de werkzaamheden continu of periodiek worden gemeten, afhankelijk van de risico's en gemaakte afspraken.
Ook na een werkonderbreking moet worden beoordeeld of opnieuw meten nodig is voordat iemand weer naar binnen gaat.
Kan de luchtkwaliteit verslechteren? Zorg dan voor voldoende ventilatie.
Dat kan algemene ventilatie van de ruimte zijn of plaatselijke afzuiging bij de plek waar dampen of gassen vrijkomen. Welke oplossing nodig is, hangt af van de werkzaamheden en de aanwezige risico's.
Zorg er bovendien voor dat apparatuur zoals compressoren en motoren geen nieuwe risico's veroorzaakt en plaats deze waar nodig buiten of op voldoende afstand van de ruimte.
Laat niet meer mensen naar binnen gaan dan voor het werk noodzakelijk is.
Ook kan het bij bepaalde werkzaamheden verstandig zijn om de tijd die iemand in de ruimte doorbrengt te beperken. Minder mensen en kortere verblijftijden kunnen de blootstelling aan risico's verkleinen.
Elektriciteit vraagt extra aandacht in besloten ruimtes, zeker wanneer de wanden, vloer of het plafond geleidend zijn. Denk bijvoorbeeld aan een metalen tank of ketel.
Voor verplaatsbaar elektrisch gereedschap en verlichting wordt in zulke situaties gewerkt met veilige spanning: maximaal 50 volt wisselspanning of 120 volt gelijkspanning.
In de praktijk kunt u bijvoorbeeld kiezen voor:
Accugereedschap: hiermee zijn geen voedingskabels vanuit het lichtnet nodig.
Veilige spanning: apparatuur kan worden gevoed met maximaal 50 volt wisselspanning of 120 volt gelijkspanning.
Een veiligheidstransformator: deze wordt buiten de besloten ruimte geplaatst.
Een scheidingstransformator: afhankelijk van de situatie kan elektrische scheiding worden toegepast. Ook deze transformator staat buiten de ruimte.
Veilige verlichting: ook de verlichting moet geschikt zijn voor de omstandigheden in de besloten ruimte.
Bestaat er daarnaast brand of explosiegevaar? Dan gelden aanvullende eisen aan de gebruikte apparatuur. Er kan bijvoorbeeld explosieveilige apparatuur nodig zijn.
Welke elektrische voorzieningen geschikt zijn, hangt af van de ruimte en de werkzaamheden. Laat dit bij twijfel beoordelen door een elektrotechnisch deskundige.
Welke persoonlijke beschermingsmiddelen (PBM) nodig zijn, hangt af van de risico's in de ruimte en de werkzaamheden die worden uitgevoerd. Leg dit vooraf vast in de RI&E, TRA of werkvergunning.
Veelgebruikte beschermingsmiddelen zijn:
Wanneer iemand bij een noodsituatie uit de ruimte moet kunnen worden gehaald, kan een harnasgordel met reddingslijn nodig zijn.
Bij een verticale toegang, zoals een mangat of diepe put, kan daarnaast een reddingsvoorziening zoals een driepoot met lier worden gebruikt. Welke middelen nodig zijn, volgt uit het reddingsplan en de situatie op locatie.
Bij gevaar voor schadelijke stoffen of zuurstoftekort kan adembescherming nodig zijn.
Belangrijk is dat een gewoon filtermasker geen bescherming biedt tegen zuurstoftekort. Wanneer onvoldoende zuurstof aanwezig kan zijn, is onafhankelijke adembescherming nodig. Welke vorm van adembescherming geschikt is, moet vooraf worden bepaald op basis van de metingen en aanwezige risico's.
Een veiligheidshelm kan nodig zijn bij risico op stoten tegen constructiedelen of vallende voorwerpen.
Geluid kan in een kleine of metalen ruimte sterk weerkaatsen. Worden machines of gereedschappen gebruikt die veel geluid produceren? Dan kan gehoorbescherming noodzakelijk zijn.
Afhankelijk van het werk kunnen bijvoorbeeld beschermende kleding, veiligheidsschoenen, handschoenen en oogbescherming nodig zijn.
Ook hier geldt: de risico's bepalen welke PBM nodig zijn. Niet iedere besloten ruimte vraagt om precies dezelfde uitrusting.
Veilig werken stopt niet zodra de laatste medewerker naar buiten komt. Ook het afsluiten van de klus moet volgens de gemaakte afspraken gebeuren.
Controleer voordat de werkzaamheden worden afgesloten of alle medewerkers weer buiten zijn.
Is er gewerkt met een toegangsregistratie? Controleer dit dan voordat de ruimte wordt afgesloten.
Voorkom dat iemand na afloop onbedoeld opnieuw naar binnen gaat. Verwijder afzettingen en waarschuwingen pas wanneer de ruimte volgens de afgesproken procedure is vrijgegeven.
Werkzaamheden waarvoor een werkvergunning is afgegeven, worden na afloop formeel afgemeld.
Zijn er tijdens het werk afwijkingen, bijna incidenten of nieuwe risico's geconstateerd? Leg die dan vast. Die informatie kan belangrijk zijn bij een volgende klus in dezelfde of een vergelijkbare ruimte.
Kijk na afloop of de vooraf bepaalde maatregelen voldoende waren.
Verliep alles zoals verwacht? Zijn er risico's ontstaan die vooraf niet waren voorzien? En moet de TRA of werkwijze voor een volgende keer worden aangepast?
Zo gebruikt u de ervaring van deze klus om toekomstige werkzaamheden veiliger uit te voeren.
Bij werkzaamheden in besloten ruimtes is toezicht van buitenaf vaak nodig. Ondernemersplein noemt het zorgen voor een buitenwacht of mangatwacht als één van de maatregelen voor veilig werken in een besloten ruimte.
Ook artikel 3.5g van het Arbobesluit stelt eisen aan toezicht wanneer sprake is van een gevaarlijke atmosfeer.
Kan het gevaar niet voldoende worden weggenomen en is het toch noodzakelijk om de ruimte te betreden? Dan moet de medewerker permanent worden geobserveerd en moet bij direct gevaar onmiddellijk hulp kunnen worden geboden.
In de praktijk wordt dit toezicht vaak uitgevoerd door een mangatwacht.
De mangatwacht blijft buiten de besloten ruimte, houdt contact met de medewerkers binnen en bewaakt de toegang. Ook weet hij welke procedure gevolgd moet worden wanneer de situatie verandert of er een noodsituatie ontstaat.
Gaat u werkzaamheden uitvoeren in een tank, silo, riool, put of andere besloten ruimte en heeft u daarvoor een mangatwacht nodig?
De Groot Brandwachten levert Rijksgediplomeerde professionals voor toezicht bij werkzaamheden in besloten ruimtes. Onze mangatwachten bewaken de toegang, houden toezicht op de werkzaamheden en weten wat er moet gebeuren als de situatie verandert.
We zijn 24/7 bereikbaar en kunnen bij spoed binnen twee uur op locatie zijn, door heel Nederland.
Wilt u weten welke inzet bij uw werkzaamheden past? Neem gerust contact met ons op via 078 645 2257 of neem contact op via het contactformulier.
